Հայաստանը մտադիր է գործարկել առնուազն երեք արբանեակ՝ երկուքը Երկրի դիտարկման, եւ մէկը՝ հեռահաղորդակցութեան համար: Այս մասին յայտնած է վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան Սեպտեմբեր 10-ին Փարիզի մէջ ընթացող Միջազգային տիեզերական գագաթաժողովին ժամանակ։
«Հայաստանը թեւակոխել է իր ազգային տիեզերական կարողութիւնների զարգացման նոր փուլ։ 2022-ին Հայաստանն արձակեց իր առաջին արբանեակը՝ ARMSAT-1-ը, որը մշակուել էր եւրոպական արհեստագիտութիւններով եւ ուղեծիր էր դուրս բերուել SpaceX-ի կողմից։ Ընդամէնը մէկ տարի անց մենք հասանք եւս մէկ փուլի՝ HAYASAT-1-ին, որը հայ մասնագէտների կողմից ամբողջութեամբ հաւաքուած եւ փորձարկուած առաջին հայկական արբանեակն է։ 2026-2031-ի Հայաստանի կառավարութեան ծրագիրն ազգային տիեզերական կարողութիւնների զարգացումը սահմանում է որպէս առանձին ռազմավարական նպատակ։ Հայաստանը մտադիր է գործարկել առնուազն երեք արբանեակ՝ երկուսը Երկրի դիտարկման, եւ մէկը՝ հեռահաղորդակցութեան համար, միաժամանակ զարգացնելով սեփական գետնային ենթակառուցուածքներ եւ ներքին կարողութիւններ արբանեակային կառավարման, տուեալների ընդունման, մշակման եւ վերլուծության համար»,- ըսած է Փաշինեան։
Վարչապետին խօսքով՝ Հայաստանի կառավարութիւնը կը նախատեսէ ստեղծել գետնային կայաններու բաշխուած ցանց, որ կրնայ սպասարկել ոչ միայն Հայաստանի ազգային կարիքները, այլեւ աջակցիլ միջազգային տիեզերական առաքելութիւններուն եւ արբանեակային տուեալների ու ծառայութիւններու աճող պահանջարկին։
«Առաջ նայելով՝ Հայաստանը նպատակ ունի աւելի աշխուժօրէն մասնակցել միջազգային տիեզերական ծրագրերին՝ հնարաւորութիւն տալով հայ ճարտարապետներին եւ ընկերութիւններին ներդրում ունենալ տիեզերական հետազօտութիւնների համար նախատեսուած բարդ համակարգերի եւ սարքաւորումների նախագծման, ճարտարագիտութեան եւ արտադրութեան մէջ։
«Միեւնոյն ժամանակ, ՀՀ գիտական ոլորտի զարգացման 2026-2030 թուականների ռազմավարական ծրագիրը, ի թիւս այլոց, տիեզերական եւ օդագնաց-տիեզերական արհեստագիտութիւնները սահմանում է որպէս ռազմավարական առաջնահերթութիւն։ Սա ներառում է Երկրի դիտարկումը, արբանեակային կապը, տիեզերական իրավիճակային իրազեկութիւնը, նաւարկութեան արհեստագիտութիւնները եւ այլ զարգացող ոլորտներ»,- ըսած է Փաշինեան։
Վարչապետը յայտնած է, որ Հայաստան կը մշակէ «Արհեստական բանականութեան գործարաններու այգիի» աւելի լայն ազգային հայեցակարգ, որ նպատակ ունի ստեղծել յառաջադէմ հաշուարկներու եւ արհեստական բանականութեան հնարաւորութիւններու բնապահպանական համակարգ՝ աջակցելու հետազօտութիւններուն, նորարարութիւններուն եւ արհեստագիտական զարգացման տարբեր ոլորտներուն մէջ։
«Այս առումով, ուրախ եմ տեղեկացնել, որ վերջերս Հայաստանում բացուել է NVIDIA-ի հետ համագործակցութեամբ մշակված Firebird արհեստական բանականութեան գործարանը։
«Ակադեմիական քաղաքը, որը Հայաստանն այժմ զարգացնում է որպէս նոր ակադեմական եւ հետազօտական բնապահպանական համակարգ, կը լինի այս վերափոխման մէկ այլ կարեւոր բաղադրիչ։ Համալսարաններին, հետազօտական հաստատութիւններին, ուսանողներին, հետազօտողներին, միջազգային գործընկերներին եւ մասնաւոր հատուածին միաւորելով՝ մենք մտադիր ենք ստեղծել աւելի ամուր կապեր կրթութեան, գիտութեան եւ արդիւնաբերութեան միջեւ եւ ապահովել միջավայր յառաջադէմ հետազօտութիւնների եւ արհեստագիտական զարգացման համար»,- ըսած է ան։
Ըստ վարչապետին՝ զարգացող տիեզերական կարողութիւններ ունեցող երկիրները պէտք է հնարաւորութիւն ունենան մասնակցելու ոչ միայն որպէս արհեստագիտութիւններու եւ տուեալներու օգտագործողներ, այլեւ աւելի ու աւելի շատ որպրս հետազօտութիւններու, նորարարութեան եւ արհեստագիտական զարգացման նպաստողներ։
