Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան ՄԱԿ-ի ամպիոնէն գերիներու վերադարձին մասին խօսած է։ ՄԱԿ-ի Գլխաւոր վեհաժողովի 81-րդ նստաշրջանին ելոյթի ժամանակ վարչապետը յայտնած է, որ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ կը սպասեն հակամարտութեան հետեւանքով Ատրպէյճանի մէջ անազատութեան մէջ յայտնուած հայերու վերադարձին։
Փաշինեան անդրադարձած է Հայաստանի ու Ատրպէյճանի միջեւ ընթացող խաղաղութեան գործընթացին։
Վարչապետը շեշտած է, որ 2025-ի Օգոստոս 8–ին ԱՄՆ նախագահ Տոնալտ Թրամփի աջակցութեամբ եւ անձնական մասնակցութեամբ Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ հաստատուած խաղաղութիւնը նոր հնարաւորութիւններ բացած է մեր տարածաշրջանին՝ Հարաւային Կովկասի համար։
Ըստ Փաշինեանի՝ Թրամփի անձնական ներկայութիւնը գործնական եւ խորհրդանշանական արտայայտութիւններ ունի նաեւ գետնի վրայ։ Մէջբերելով խաղաղութեան հռչակագիրը՝ Փաշինեան հաստատած է, որ Հայաստանը վճռական է բարեխղճօրէն ձեռնարկելու բոլոր միջոցները՝ «Թրամփի ուղի՝ յանուն միջազգային խաղաղութեան եւ բարգաւաճման» (TRIPP) հաղորդակցութեան ծրագրի իրականացման հնարաւորինս արագ հասնելու համար։
«TRIPP նախագծի իրագործումն, ըստ այդմ, շօշափելի քայլերով իրականութիւն է դառնում։ Հայաստանի եւ Ամերիկայի Միացեալ նահանգների միջեւ ստորագրուած «Թրամփի ուղի՝ յանուն միջազգային խաղաղութեան եւ բարգաւաճման» նախագծի վերաբերեալ ռազմավարական համագործակցութեան մասին շրջանակային համաձայնագիրն առաջիկայում կը վաւերացուի Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողովում։
«Հիմա մենք Միացեալ Նահանգների կառավարութեան հետ աշխատում ենք «TRIPP development company» ընկերութեան ստեղծման եւ բաժնետիրական համաձայնագրի ստորագրման վրայ։
«Ըստ այդմ, սկզբնական շրջանում Հայաստանը 26 տոկոս բաժնեմաս կ’ունենայ «TRIPP development company»–ում, իսկ ԱՄՆ-ն՝ 74 տոկոս։ Համաձայնագիրը նախատեսում է, որ այն երկարաձգելու պարագայում 50-րդ տարում Հայաստանի Հանրապետութեան բաժնեմասը կդառնայ 49 տոկոս՝ առանց լրացուցիչ ներդրման։
«TRIPP նախագծի գործնական արտայայտութիւններից մէկը 2025-ի Օգոստոսի 8-ին իմ եւ Ատրպէյճանի նախագահի կողմից ընդունուած եւ ԱՄՆ նախագահի կողմից՝ որպէս վկայ ստորագրուած Խաղաղութեան հռչակագրի 3-րդ կէտի իրագործումն է լինելու»,- ելոյթին մէջ նշած է վարչապետը։
Հռչակագրի 3-րդ կէտին մէջ նշուած է․ «Մենք վերահաստատեցինք ներպետական, երկկողմ եւ միջազգային փոխադրումներու համար երկու երկրների (այսինքն՝ Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի) միջեւ հաղորդակցութիւններու բացման կարեւորութիւնը՝ հիմնուած պետութիւններու ինքնիշխանութեան, տարածքային ամբողջականութեան եւ իրաւազօրութեան յարգման վրայ, տարածաշրջանին մէջ ու անոր հարեւանութեամբ խաղաղութիւնը, կայունութիւնն ու բարգաւաճումը խթանելու նպատակով։
«Այս ջանքերը պիտի ներառեն Ատրպէյճանի Հանրապետութեան հիմնական մասի եւ Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան միջեւ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքով անխոչընդոտ հաղորդակցութիւնը, Հայաստանի Հանրապետութեան համար միջազգային ու ներպետական հաղորդակցութեան փոխադարձ առաւելություններով»։
Վարչապետին համոզմամբ՝ TRIPP նախագիծի իրագործումը պատմական նշանակութիւն պիտի ունենայՀայաստանի Հանրապետութեան համար։
«Վաղ 90-ականներից ի վեր առաջին անգամ Հայաստանը երկաթուղային հաղորդակցութիւն կը ստանայ Ատրպէյճանի, այսպիսով նաեւ Ռուսաստանի, Կեդրոնական Ասիայի եւ Չինաստանի հետ։ Չնայած, պէտք է ընդգծել, որ 2025-ի Օգոստոսի 8-ի Խաղաղութեան գագաթնաժողովից յետոյ Ատրպէյճանն իր երկաթուղին բացել է Հայաստանի համար, եւ հիմա մենք Վրաստանի տարածքով երկաթուղային կապ ունենք Ատրպէյճանի հետ։
«TRIPP նախագծի իրագործումը Հայաստան-Ատրպէյճան երկաթուղային ուղիղ կապ կը ստեղծի, ինչպէս նաեւ Հայաստանի տարածքով Ատրպէյճանից Ատրպէյճան եւ Ատրպէյճանի տարածքով Հայաստանից Հայաստան երկաթուղային կապ, որովհետեւ Հայաստանն իր հիւսիսային եւ հարաւային շրջանների միջեւ երկաթուղային կապ չունի, եւ դա գործնականում հնարաւոր է միայն Ատրպէյճանի Հանրապետութեան Նախջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան տարածքով, իսկ Ատրպէյճանը երկաթուղային կապ չունի իր Նախջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան հետ, եւ դա գործնականում հնարաւոր է միայն Հայաստանի տարածքով։
«Յառաջիկայում մենք կը վերականգնենք Հայաստանի Հանրապետութեան Մեղրիի եւ Երասխի՝ Խորհրդային Միութեան ժամանակ գոյութիւն ունեցած եւ հետագայում աւիրուած երկաթուղային հատուածները, եւ իմ նշած երկաթուղային հաղորդակցութիւնները կը բացուեն։
«Բայց սա ունենալու է նաեւ հսկայական միջազգային նշանակութիւն, որովհետեւ նշուած երկաթուղիների կառուցմանը զուգահեռ մենք սպասում ենք Հայաստան-Թուրքիա երկաթուղու բացմանը։
«TRIPP նախագծի հետ միասին սա կարող է միջազգային լոկիսթիկայի ոլորտի վերջին տասնամեակների կարեւորագոյն իրադարձութիւններից մէկը դառնալ, որովհետեւ այսպիսով՝ երկաթուղային նոր հաղորդակցութիւն կը բացուի Չինաստանի, Կեդրոնական Ասիայի, Թուրքիայի եւ Եւրոպական Միութեան միջեւ։
«Այս ամէնը մէկ այլ շրջադարձային հնարաւորութիւն է բացում միջազգային լոկիսթիկայի համար, որովհետեւ Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի Հանրապետութեան Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան միջեւ երկաթուղային կապի վերականգնումը՝ վերականգնում է նաեւ երկաթուղային հաղորդակցութիւնը Պարսից ծոցի եւ Սեւ ծովի միջեւ։ Սա կարեւոր նրբութիւն է, որովհետեւ ցոյց է տալիս, թէ ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս է TRIPP նախագծի իրագործումը մեծ օգուտներ խոստանում մեր տարածաշրջանի բոլոր երկրներին, եւ այս հնարաւոր օգուտները կարող են երկարաժամկէտ կայունութեան եւ խաղաղութեան անկիւնաքար դառնալ, առաւել եւս՝ Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ: Շուրջ 35-ամեայ հակամարտութիւնից յետոյ հիմա մենք քննարկում ենք TRIPP նախագծի շրջանակներում արեւելքից արեւմուտք երկաթուղուց բացի խողովակաշարեր, ելեկտրահաղորդման գծեր, ճանապարհներ կառուցելու հարցերը, եւ սա հնարաւորութիւն կու տայ, որ ոչ միայն Հայաստանի Հանրապետութիւնը, այլեւ ամբողջ Հարաւային Կովկասը դառնայ Խաղաղութեան խաչմերուկ»,- ելոյթին մէջ ըսած է Փաշինեան։
Վարչապետը անդրադարձած է նաեւ մարդասիրական խնդիրներուն։ Փաշինեանի խօսքով՝ Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի յարաբերութիւններուն մէջ լուծման կարիք ունին հազարաւոր անհետ կորսուածներու ճակատագրի պարզաբանումը, որուն շուրջ համագործակցելու պայմանաւորուածութիւն կայ Ատրպէյճանի հետ։
«Հայաստանը պատրաստ է շարունակել եւ խորացնել համագործակցութիւնը Ատրպէյճանի հետ՝ ականազերծման հարցում։ Եւ ի հարկէ, Հայաստանի Հանրապետութիւնում սպասում են հակամարտութեան հետեւանքով Ատրպէյճանում անազատութեան մէջ յայտնուած հայերի վերադարձին։
«Այս հարցերի դեռեւս չլուծուած լինելու հետ մէկտեղ՝ յոռետեսներին սնող միւս պատճառը ժամանակ առ ժամանակ Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի որոշակի շրջանակներում, երբեմն պաշտօնական մակարդակում, հակամարտային խօսոյթների օգտագործումն է։ Կարծում եմ մենք՝ նկատի ունեմ Հայաստանն ու Ատրպէյճանը, աւելի քան բաւարար արդիւնքների ենք հասել, որոնք մեզ համար պիտի աւելի արժէքաւոր լինեն, քան հակամարտային խօսոյթների օգտագործումը՝ լինի դա պատմութեան, թէ պատմամշակութային յուշարձանների կամ որեւէ այլ բանի մասին»,- ելոյթին մէջ ըսած է Փաշինեան։
Վարչապետին համոզմամբ՝ խաղաղութեան մասին հոգ տանիլը, զայն ամրապնդելն ու հաստատութենական դարձնելը Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ համագործակցութեան հիմնական թեման պէտք է ըլլայ։
«Արդէն երկուսուկէս տարի Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ փոխհրաձգությեան հետեւանքով զոհեր եւ վիրաւորներ չկան, եւ սա, կարծում եմ, այն մեծագոյն արժէքն է, որը ստեղծուել է վերջին տարիների համագործակցութեամբ։
«Անկախ Հայաստանի եւ անկախ Ատրպէյճանի յարաբերութիւններում նախկինում երբեք այսպիսի ժամանակաշրջան չենք ունեցել, չնայած հայերն ու ատրպէյճանցիները խաղաղ գոյակցութեան դարերի փորձ ունեն։
«Մեր խնդիրը, սակայն, պատմական այդ փորձը վերականգնելը չէ, այլ ժողովրդական այդ փորձի հիման վրայ միջպետական յարաբերութիւններ կառուցելը՝ հիմնուած միմեանց տարածքային ամբողջականութեան, ինքնիշխանութեան եւ քաղաքական անկախութեան յարգման վրայ։ Սա, ի դէպ, ճշգրիտ այն խօսոյթն է, որ Հայաստանն ու Ատրպէյճանն արդէն իսկ համաձայնեցրել եւ նախաստորագրել են՝ երկու երկրների միջեւ խաղաղութիւն եւ միջպետական յարաբերութիւններ հաստատելու մասին համաձայնագրում։
«Ուաշինկթընի խաղաղութեան գագաթնաժողովում նախաստորագրուած այդ համաձայնագիրը ստորագրելն ու վաւերացնելը Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի համատեղ օրակարգի յաջորդ խոշոր թեման է, եւ մենք հետեւողականօրէն շարունակելու ենք աշխատանքն այս ուղղութեամբ»,- ըսած է Փաշինեան։
