ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարին 11.09.2010-ին ուղղված նամակում Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցությունը Հայաստանի գյուղատնտեսությունում առկա ծանր վիճակի պատճառների մասին հարցադրումներ էր առաջ քաշել: Գյուղատնտեսության նախարարը պատասխանել է ՍԴՀԿ-ի հարցադրումներին:
Ներկայացնում ենք Ձեզ պատասխաններն ԱՌԱՆՑ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ:

Պարզաբանումներ – Բարձրացրած հարցերի վերաբերյալ

Հարց 1. Ինչքա՞ն գյուղացիական տներ են դատարկ Հայաստանի տներում:
Պատասխան: Զանգվածային արտագաղթ հանրապետությունից տեղի է ունեցել 1990- ական թվականների առաջին կեսին: Այդ ժամանակահատվածում միայն օդային տրանսպորտով արտագաղթել է ավելի քան 600 հազար ՀՀ քաղաքացի: Այնուհետև ժողովրդագրական վիճակն աստիճանաբար բարելավվել է և ներկայումս անգամ դրսևորվում են ազգությամբ հայ օտարերկրյա քաղաքացիների ներգաղթի միտումներ (վերջին 2 տարվա ընթացքում քաղաքացիություն է շնորհվել 6 հազ. սփյուռքահայի):
Հանրապետությունում դատարկ «գյուղացիական տների» հաշվառում չի իրականացվում, իսկ ժողովրդագրական իրավիճակի և միգրացիոն տեղաշարժերի մասին տեղեկատվությունը, մասնավորապես, կարելի է ստանալ, համապատասխանաբար, ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության www.mss.am և միգրացիոն պետական ծառայության www.dmr.am ինտերնետային կայքերից:
Հարց 2. Ինչու՞ է գյուղացին լքում գյուղը և հողը:
Պատասխան: Ուրբանիզացիայի գործընթացները բնորոշ են երկրագնդի գրեթե բոլոր երկրներին: Գյուղական բնակավայրերից դեպի քաղաք (ներքին միգրացիա) արտագաղթող բնակչությունը ձգտում է ինքնադրսևորվել և այդ միտումն ունի նաև դրական արդյունք, քանի որ բազմաթիվ նախկին գյուղաբնակներ ունենում են բարձր նվաճումներ գիտության, մշակույթի, սպորտի, պետական ծառայության և բազմաթիվ այլ ասպարեզներում: Այլ հարց է, որ ներկայումս առկա է գյուղական և քաղաքային բնակչության միջև կյանքի որակի որոշակի բևեռացումը` սոցիալական ենթակառուցվածքների (առողջապահական, գիտակրթական, բնակկոմունալ և այլն) մատչելիության (հասանելիության) տեսանկյունից:
Զարգացած պետությունների համեմատությամբ դեռևս անբարենպաստ են նաև գյուղատնտեսական արտադրության համար իրավաօրենսդրական և տնտեսական դաշտը, մրցակցային միջավայրը, ոլորտում ներդրումային գրավչությունը: Ծառացած խնդիրները բազմաթիվ են և բազմաբնույթ, դրանք կուտակվել են տասնամյակներ շարունակ: Ավելի մանրամասն գյուղական տարածքների և գյուղատնտեսական ոլորտի զարգացման ուղղությամբ մշակվող և իրականացվող քաղաքականության վերաբերյալ կարելի է ծանոթանալ, համապատասխանաբար, ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության www.mta.gov.am և ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության www.minagro.am ինտերնետային կայքերից:
Հարց 3. Ինչու՞ է Հայաստանի համար գերթանկարժեք վարելահողի 50 % անմշակ:
Պատասխան: Հողի, գյուղտեխնիկայի, անասնագլխաքանակի և արտադրական այլ միջոցների սեփականաշնորհման (մասնավորեցման) ժամանակահատվածում ձևավորվել են փոքր չափերի բազմահազար գյուղացիական տնտեսություններ (ներկայիս դրությամբ ավելի քան 340 հազ.) և գյուղատնտեսական արտադրությունն իրականացվում է շուրջ 1200 հազար մասնատված հողաբաժինների վրա, որոնց զգալի մասը գնտվում են բնակության վայրից մեծ հեռավորության վրա: Դա է պատճառներից մեկը, որ ներկայումս նպատակային չօգտագործվող շուրջ 150 հազ. հա վարելահողերից (վարելահողերի 33.3 %) գրեթե 60%-ը վերածվել են խոտհարքների, քանի որ դրանց նպատակային օգտագործումը դեռևս տնտեսապես անարդյունավետ է, շուրջ 15 հազ. հա չմշակվող վարելահողերը գտնվում են արևելյան սահմանամերձ գոտում, մի մասը գտնվում է ցելի տակ, կամ անջրդի են` ոռոգման ցանցերի չգործելու հետևանքով, մի մասի չօգտագործումն էլ պայմանավորված է գյուղաբնակների դեռևս ցածր եկամուտներով, վարկային ռեսուրսների ստացման դժվարամատչելիությամբ, ֆիզիկական ենթակառուցվածքների (ճանապարհներ, տրանսպորտ) թերզարգացությամբ և մի շարք այլ պատճառներով:
Հարց 4. Ինչու՞ է Հայաստանում 1 կգ կարագին համարժեք կաթը (21 լիտր) կարագից 3 անգամ թանկ:
Պատասխան: Իրացվող կարագի գերակշռող մասը ներմուծվում է արտերկրից, իսկ կաթը` տեղական արտադրության է: Կաթի մթերման գինը, միջինը 1 լիտրի համար, կազմում է շուրջ 130 դրամ: Այդ պատճառով համադրելի են միայն տեղական արտադրության կաթի հումքով արտադրված կարագի գները, ընդ որում անհրաժեշտ է հասկանալ վերամշակված արտադրանքի ինքնարժեքում հումքի և նյութերի արժեքի տեսակարար կժիռը, որը, կապված արտադրատեսակից, տատանվում է հիմնականում, 50-80 % միջակայքում: Անհրաժեշտ է նաև հաշվի առնել պահպանման, փոխադրման, փաթեթավորման և այլ ծախսերը:
Հարց 5. Ինչու՞ է Հայաստանը տարեկան 400-500 մլն դոլար տալիս օտար գյուղացուն, եթե դրա կեսի մեկանգամյա ներդրումով ներկրվող սննդամթերքի 80 % մշտապես կարող է արտադրվել տեղում:
Պատասխան: Արտաքին առևտուրը կառուցվում է բացարձակ և հարաբերական առավելությունների սկզբունքների վրա: Որոշ պարենամթերքի ներմուծումն անխուսափելի է (ցիտրուսներ, կարագ, պարենային ցորեն, հատիկաընդեղեն, թռչնի միս և այլն), դրանցից մի մասի արտադրությունը կարելի է զարգացնել տեղում և ներմուծել փոխարինման ծրագրերն արդեն իսկ իրականացվում են: Այդուհանդերձ, լինելով ԱՀԿ-ի անդամ, բացի թույլատրելի սահմանափակ գործիքներից (տարիֆային կարգավորում, բուսասանիտարական կանոններ, անասնաբուժական կարանտին միջոցառումներ) այլ միջոցներով մեխանիկական արգելքներ ստեղծել արտահանմանը կամ ներմուծմանը թույլատրելի չէ: Բայց ինչպես իրավացիորեն նշում ենք Ձեր հարցադրման մեջ լրացուցիչ աջակցություն ցուցաբերելով պետք է մրցունակ դարձնենք որոշ պարենամթերքների արտադրությունը և դրանով իսկ ներմուծումը փոխարինենք տեղական արտադրությամբ: Ներկայումս ծրագրային ուղղություններ հաստատագրված են ՀՀ կառավարության կողմից հաստատված ռազմավարությամբ:
Իրականացվող տնտեսական քաղաքականության առանցքային գերակայություններից է` միջպետական առևտրային հաշվեկշռի բարելավումը:
Հարց 6. Ինչո՞վ է բացատրվում հացի թանկացումը եթե նույնիսկ թանկացած ալյուրի պարագայում հացը վաճառվում է իր ինքնարժեքից 2-4 անգամ թանկ:
Պատասխան: Հացի արտադրության գործընթացում վերամշակման և փոխադրման ծախսերը կազմում են հումքի (ալյուրի) ներկայիս արժեքի շուրջ 50-55 %-ը, որին ավելանում է 20-25 % շահույթ, հարկեր, ինչպես նաև 20-25 %-ով հացի գինն ավելանում է վաճառքի կետերում: Արդյունքում` հացի իրացման գինը կազմում է ալյուրի գնի գրեթե կրկնապատիկը:
Հարց 7. Ինչու՞ է մսի, կաթնամթերքի և այլ սննդատեսակների ներմուծումը 8 տարում կրկնապատկվել, երբ բնակչությունը զգալի նվազել է, միգուցե գյուղացի՞ն է դադարել արտադրել:
Պատասխան: Վերջին 8 տարում բնակչությունը չի նվազել (2002 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչության թիվը կազմել է 3212.9 հազ. մարդ, իսկ 2009 թվականի տվյալներով` 3249.9 հազ. մարդ): Այդ ժամանակահատվածում (բացառությամբ` 2009 թվականի ֆինանսատնտեսական ճգնաժամային տարուց) մսի, մսամթերքի, կաթի, կաթնամթերքի և տեղական արտադրության կենդանական ու բուսական ծագման այլ արտադրանքի ծավալները չեն նվազել: Նշվածի հետ մեկտեղ, շեշտակի ավելացել է սպառվող սննդամթերքի քանակը: Այդ մասին ավելի մանրամասն տեղեկատվություն կարելի է ստանալ www.armstar.am ինտերնետային կայքից, մասնավորապես, «Աղքատություն և պարենային ապահովություն» տեղեկագրում զետեղվող ազգային պարենային հաշվեկշռի ամենամյա տվյալներից:
Հարց 8. Ինչու՞ է գյուղացին վճարում ինքնահոս, սպասարկման ոչ մի ծախս չունեցող ջրից օգտվելու համար:
Պատասխան: Անգամ ինքնահոս մատակարարվող ջրի վրա կատարվում են որոշակի ծախսեր, օրինակ` ջրացանցի կառուցման, պահպանման, մաքրման համար և այդ առումով ոռոգման ջուրը սպասարկման կետում հանդիսանում է ոչ թե բնական ռեսուրս, այլ` որպես ապրանք: Հանրապետությունում սահմանված է ոռոգման ջրի միասնական սակագին, ընդ որում ոռոգման ջրի արժեքի մի մասը սուբսիդավորվում է ՀՀ պետական բյուջեից:
Ոռոգման և խմելու ջրի բնագավառում միասնական քաղաքականությունը մշակվում և իրականացվում է ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի կողմից (www.scws.am):
Հարց 9. Կատարվե՞լ են արդյոք ձեր իսկ ծրագրով նախատեսված վերջին 3 տարում 5000 հա խաղողի այգետնկումների, 19000 հա անտառապատման խնդիրները, 30 տոհմաբուծարանների հիմնումը, եթե այո, ապա որտե՞ղ:
Պատասխան: Գլոբալ ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը բացասական ներգործություն է ունեցել գրեթե բոլոր պետությունների վրա: Հայաստանի գյուղատնտեսություններում նույնպես արձանագրվում են որոշ անկումային գործընթացներ, որի հետևանքով ծրագրերով նախատեսված որոշ միջոցառումներ նախատեսված ծավալներով չեն իրականացվել: Հարկ է նշել, որ վերջին տարիներին Եվրոպական երկրներից հանրապետություն է ներմուծվել բարձր մթերատու և տոհմային հատկանիշներ ունեցող երինջներ և տարաժամկետ վճարման պայմանով տրամադրվել է ՀՀ Արագածոտնի, Արմավիրի, Լոռու, Կոտայքի, Շիրակի, Սյունիքի, Վայոց ձորի մարզերի գյուղատնտեսություններում տնտեսվարողներին և արդյունքում ձևավորվել է 10-ից ավել տոհմային տնտեսություններ, ծրագիրը շարունակվում է:
Հարց 10. Պատասխանատու՞ է արդյոք գյուղատնտեսությունը երկրի պարենային անվտանգությունը ապահովելու համար, և վերջին 3 տարում ինչքանով է այն ամրապնդվել ներքին արտադրանքի հաշվին:
Պատասխան: Երկրի պարենային անվտանգությունը միջգերատեսչական բնույթի հիմնահարցերից է: Նախարարությունը պատասխանատու է պարենային անվտանգության բաղկացուցիչներ հանդիսացող` սննդամթերքի ֆիզիկական մատչելիության և սպառողների առողջության համար սննդամթերքի անվտանգության բնագավառում պետական վերահսկողության համար: Ներկայումս, էներգետիկ արժեքով հաշվարկված, տեղական արտադրության հաշվին կենսապես կարևորագույն սննդամթերքի նկատմամբ սպառողական գնողունակ պահանջարկը (ինքնաբավության մակարդակը) կազմում է շուրջ 60 %: Ըստ կանխատեսումների, իրականացվող միջոցառումների շնորհիվ 2020 թվականի կարևորագույն սննդամթերքի ինքնաբավության մակարդակը կկազմի մոտ 80 %, ինչն ապահովում է երկրի պարենային անկախության անհրաժեշտ մակարդակը:
Հարց 11. Ինչի՞ հաշվին է ավելանում գյուղարտադրանքը` արտադրողի (գյուղացու), մշակվող հողի և անասնագլխաքանակի շարունակական և զգալի նվազման պարագայում:
Պատասխան: Հանրապետությունում վերջին տարիներին, ինչպես անասնագլխաքանակի, այնպես էլ կենդանական ծագման գյուղմթերքի արտադրության ծավալների անկման միտումներ չեն արձանագրվել (բացառությամբ` 2009 թվականի): Այսպես, 2008 թվականը 2007 թվականի համեմատությամբ (հունվարի 1-ի դրությամբ) խոշոր եղջերավոր անասունների գլխաքանակն ավելացել է 0.7 %-ով կամ 8.9 հազ. գլխով, կովերինը, համապատասխանաբար` 1.1 % և 3.5 հազ. գլխով, ոչխարներինը և այծերինը` 1.4 % և 4.2 հազ. գլխով, թռչուններինը` 170 հազ. գլխով կամ 4.2 %-ով:
Նշված ժամանակահատվածում խոզերի գլխաքանակը կապված աֆրիկյան ժանտախտ հիվանդության հետ նվազել է 66.1 հազ. գլխով, սակայն 2010 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ այն զգալիորեն ավելացել է (2009թ. նկատմաբ 32.8 %-ով): Ընդ որում բարձրացել է նաև գյուղատնտեսական կենդանիների մթերատվությունը, 2009 թվականին անասնաբուծական մթերքներից նվազել է միայն կաթի արտադրությունը (8.9 հազ. տոննայով, կամ 1.5%-ով), մինչդեռ մսի արտադրությունն ավելացել է 200 տոննայով, իսկ ձվինը` 54 միլիոն հատով, կամ 9.4 %-ով: Այսինքն, անասնապահության ճյուղը (ինչպես նաև բուսաբուծությունը) զարգացել են էքստենսիվ և ինտենսիվ եղանակով:
Հարց 12. Քանի՞ տարում եք պատրաստվում ավարտել գյուղատնտեսական կենդանիների կանխարգելիչ պատվաստումները, եթե դրանց թիվը անցնում է 1 միլիոնից, իսկ պատվաստվում է տարեկան 10-12 հազար կենդանի:
Պատասխան: ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարությունը յուրաքանչյուր տարի պետպատվերի շրջանակներում, ՀՀ պետական բյուջեի միջոցների հաշվին, իրականացվում է «Գյուղատնտեսական կենդանիների պատվաստում» ծրագիրը, հաշվի առնելով նախորդ տարիների հիվանդություների տվյալների վերլուծությունը և ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության կողմից տրամադրված առկա անասնագլխաքանակի թիվը: Կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների դեմ կանխարգելիչ պատվաստումները կրում են շարունակական բնույթ: 2009 թվականին Հայաստանի Հանրապետությունում կատարվել է 8.734.225 գլուխ (այդ թվում թռչուններ և մեղվաընտանիքներ) գյուղատնտեսական կենդանիների կանխարգելիչ պատվաստումներ 10 վարակիչ հիվանդության նկատմամբ, իսկ 2010 թվականի հունվար-օգոստոս ամիսների ժամանակահատվածում պատվաստվել է 3.368.944 գլուխ գյուղատնտեսական կենդանի (այդ թվում մեղվաընտանիքներ) 6 վարակիչ հիվանդությունների նկատմամբ:
Հարց 13. Ճիշտ չէ՞ր լինի արդյոք ԱԺ դահլիճի վերանորոգման վրա ծախսված դրամն ուղղել ծանրագույն գյուղատնտեսական տարվա հետևանքները մեղմելու գործին:
Պատասխան: Հարցադրումը չի առնչվում ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության իրավասություններին:
Հարց 14. 200-ից ավել երիտասարդներից քանի՞սն են վերադառցել Հայաստան` Գերմանիա, ԱՄՆ և այլուր գյուղմասնագիտացումն ավարտելուց հետո:
Պատասխան: Օտարերկրյա պետություններում ԲՈՒՀ-եր ավարտած մասնագետները մրցունակ են արտերկրի աշխատաշուկայում: Աշխատուժի ազատ տեղաշարժը մարդու իրավունքներից է: Այլ հարց է, որ երիտասարդ մասնագետ-գիտնականների վերադարձը նպաստավոր է երկրի տնտեսության հետագա զարգացման համար, սակայն հայրենիքում առկա պայմանները դեռևս զիջում են զարգացած երկրներում առաջարկվող պայմաններին: Երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացմանը զուգընթաց հայրենադարձությունն անխուսափելիորեն ընդլայնվելու է:
Հարց 15. Արդյո՞ք 900 գյուղ ունեցող Հայաստանի համար շատ չե՞ն տարեկան 2500 դիպլոմավորված գյուղմասնագետները:
Պատասխան: Մրցակցային եղանակով ուսում ստանալու իրավունքն ամրագրված է ՀՀ Սահմանադրությամբ: Կրթության բնագավառում միասնական քաղաքականության մշակումը և իրականացումը վերապահված է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարությանը:
Հարց 16. Ինչ համագործակցություն է հաստատվել Ագրարային ինստիտուտի և Ադրբեջանի գյուղինստիտուտի միջև «Բնօգտագործման էկոնոմիկան և Հարավային Կովկասում էկոլոգիական կրթության բարեփոխումները» նախագծի շրջանակներում:
Պատասխան: Հարցը կարող եք ուղղել ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության Հայաստանի պետական ագրարային համալսարանի ղեկավարությանը:

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Sign Up for Our Newsletters

Get notified of the latest updates from MassisPost.

You May Also Like

Bolivia Recognizes Armenian Genocide

Armenia Thanks Bolivia for the Genocide Recognition In a move welcomed by…

Celebrating 400th Anniversary of Armenian American Heritage

ARLINGTON, MA – This year marks a historic period in the history…

Edward Nalbandian and Harlem Désir Discuss Issues of Armenian-French and Armenian-EU Cooperation

PARIS (Armenpress) — Minister of Foreign Affairs of Armenia Edward Nalbandian met…

Ramela Carman, One of World’s Last Survivors of Armenian Genocide, Dies at 102

PONTIAC, MI (The Oakland Press) — Ramela Carman, a longtime Oakland County…